Trẻ bị táo bón có lẽ là chuyện “thường ở huyện”. Ở Mỹ, tỷ lệ trẻ bị táo bón ước tính khoảng 10%, tuy nhiên chỉ 3% bậc cha mẹ tìm đến can thiệp y tế vì họ thường áp dụng những phương pháp trị táo bón tại nhà.

Ở Việt Nam, tỷ lệ này còn cao hơn. Ước tính có khoảng ¼ số trẻ đến khám tại khoa tiêu hóa là do gặp khó khăn khi đi cầu. Nghĩa là cứ 4 trẻ gặp vấn đề về tiêu hóa thì có 1 trẻ bị táo bón. Con số này rất đáng báo động.

Về định nghĩa của táo bón, có nhiều quan điểm khác nhau. Đa số cho rằng táo bón là tình trạng mà số lần đi ngoài của trẻ trở nên bất thường, hoặc trẻ gặp khó khăn hay đau đớn khi ị. Một số người lại tin rằng thời gian để trẻ “giải quyết nỗi buồn” mới là nhân tố quyết định, nếu trẻ mất hơn 10 phút cho một lần đi cầu thì có nghĩa là trẻ bị táo bón.

Một số khác đánh giá dựa vào tỷ lệ nước trong phân. Bình thường phân chứa khoảng 75% nước, khi tỷ lệ nước vượt xa con số này nghĩa là trẻ bị tiêu chảy, ngược lại khi tỷ lệ nước ít hơn nhiều so với tỷ lệ trung bình có nghĩa là trẻ bị táo bón.

Trẻ bị táo bón khá phổ biến

Hầu như bé nào cũng từng trải qua giai đoạn bị táo bón

Thực ra những định nghĩa này đều đúng, vì số lần trẻ ị và việc có thuận buồm xuôi gió hay không bị ảnh hưởng bởi rất nhiều yếu tố. Trẻ có thể mất nhiều thời gian hơn cho một “cuộc” đi cầu nếu chúng bị phân tâm, căng thẳng, khi trẻ đang buồn ngủ, hoặc thậm chí tư thế ngồi bô của trẻ cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình này.

Nguyên nhân gây ra táo bón ở trẻ em

Nhiều yếu tố có thể góp phần gây nên táo bón:

  • Nguyên nhân phổ biến nhất ở trẻ trên 18 tháng tuổi là do chúng bỏ qua việc đi vệ sinh vì nhiều lý do. Trẻ mới tập đi thường quá chú tâm vào cuộc chơi mà quên đi cảm giác muốn đi cầu.
  • Ở trẻ đến tuổi đi nhà trẻ, nguyên nhân có thể là do mất sự riêng tư, hoặc cũng có thể do nhà vệ sinh chung không được sạch sẽ nên trẻ quyết định “nhịn” đi cầu, để về nhà rồi mới đi.
  • Cũng có những trẻ do sợ bóng tối, hoặc từng bị đau khi ị khiến chúng tránh đi vệ sinh, lâu dần não trẻ sẽ bỏ qua tín hiệu của đại tràng dẫn đến mất dần cảm giác buồn ị. Khi phân ở lại đại tràng lâu, nước sẽ bị tái hấp thu khiến phân cứng và khô hơn, tạo thành một vòng xoắn bệnh lý.
  • Chế độ ăn và các thay đổi trong chế độ ăn ảnh hưởng rất lớn đến tình trạng táo bón ở trẻ. Trẻ sơ sinh được bú sữa mẹ hoàn toàn ít bị táo bón, vì trong sữa mẹ chứa một lượng đáng kể các Oligosaccharide, hay các chất xơ hòa tan, có tác dụng chống táo bón tự nhiên.

Trẻ bú bình và ăn sữa ngoài có nguy cơ táo bón cao hơn. Trẻ ăn sữa công thức có thể ị từ 5-28 lần/tuần trong khi trẻ bú mẹ có tần số đi cầu là 5-40 lần/tuần.

Trẻ cũng dễ bị táo khi chuyển từ sữa mẹ sang dùng sữa công thức, hoặc chuyển từ loại sữa công thức này sang một loại khác.

  • Bất cứ sự thay đổi đột ngột nào ở trẻ, ví dụ như khi trẻ sốt, ngủ quá lâu trên giường, ăn quá ít hoặc đơn giản là trẻ chạy nhảy nhiều ra nhiều mồ hôi đều có thể làm giảm tần số đi cầu, dẫn đến táo bón.

Trẻ bị táo bón do ham chơi

Trẻ có thể bị táo bón do… ham chơi

Một số bệnh lý có thể gây táo bón ở trẻ:

  • Nhược giáp: có thể gây giảm hoạt động của các cơ trơn tiêu hóa, gây ra nhiều triệu chứng trong đó có táo bón.
  • Bệnh Hirschsprung: hay còn gọi là phình đại tràng bẩm sinh dẫn đến khiếm khuyết những tế bào thần kinh ở một phần hoặc toàn bộ ruột già, khiến cho nhiệm vụ truyền tín hiệu từ não để các cơ trơn ruột già co bóp và tống phân về phía hậu môn bị đình trệ. Phình đại tràng bẩm sinh khá hiếm gặp, và thường sẽ được phát hiện sớm ngay từ khi trẻ đang ở giai đoạn sơ sinh.
  • Tiểu đường tuýp I là một bệnh lý khác có liên quan đến táo bón ở trẻ em.
  • Sự thay đổi điện giải, như Calci hoặc Kali có thể dẫn đến giảm nhu động ruột.
  • Ngộ độc chì mạn tính cũng có thể gây táo bón, tuy nhiên các triệu chứng khác thường điển hình hơn. Trẻ dùng đồ chơi được sơn màu có chứa chì, dùng một số loại thuốc cam kém chất lượng có thể bị ngộ độc chì mạn tính.
  • Do thuốc: một số loại thuốc giảm đau hạ sốt nhóm NSAIDs, thuốc giảm ho Codein,… có thể gây táo bón, tuy nhiên thường là thể nhẹ và triệu chứng sẽ dần biến mất khi ngừng thuốc.

Trẻ bị táo bón do dùng thuốc ho chứa Codeine

Thuốc ho chứa Codeine gây táo bón

Triệu chứng táo bón ở trẻ

Thông thường, một đứa trẻ đi cầu ít hơn 3 lần 1 tuần, và gặp khó khăn khi ị, thì có thể kết luận là bé bị táo.

Trẻ em thường có những hành vi đặc trưng trong khi muốn kiềm lại việc đi cầu. Trẻ sơ sinh bị đau khi ị có thể co chân lên, co mông và các cơ hậu môn để ngăn cản sự di chuyển của phân. Trẻ tập đi thường đứng nhón chân, đá chân qua lại hoặc khép chân và mông lại.

Đôi khi ở trẻ mẫu giáo (trên 4 tuổi), khi có phân cứng bên trong trực tràng, phân lỏng có thể rò rỉ xung quanh và hệ quả là trẻ bị ị đùn không kiểm soát được, khiến cha mẹ chúng cho rằng con bị tiêu chảy nhưng thực ra trẻ bị táo bón.

Những dấu hiệu khác có thể gặp ở trẻ bị táo bón

  • Đau bụng quanh rốn nhẹ hoặc nặng.
  • Giảm cảm giác thèm ăn, nôn hoặc buồn nôn.
  • Đái dầm.
  • Nhiễm trùng đường tiểu tái phát nhiều lần.

Khi nào cần đưa trẻ đến bác sỹ

Trẻ bị táo bón không phải là vấn đề gì lớn vì có rất nhiều phương pháp có thể được thực hiện tại nhà mà vẫn mang lại kết quả tích cực. Tuy nhiên, nếu tình trạng táo bón kéo dài, hoặc có máu trong phân hay trẻ quá đau đớn không thể đi cầu được thì lúc đó chúng ta cần đến sự can thiệp y tế.

Thuốc nhuận tràng không được khuyến khích sử dụng, tuy nhiên có thể cân nhắc khi thật cần thiết.

Khi khám cho bé, các bác sỹ sẽ tìm kiếm và sàng lọc những dấu hiệu của các bệnh có thể gây táo bón. Ở trẻ bị táo nặng, khám bụng có thể thấy sự căng trướng rõ rệt, trẻ đau bụng, hoặc phân cứng gồ lên thậm chí sờ thấy được.

Xét nghiệm kiểm tra máu trong phân cũng được sử dụng, tuy nhiên điều này có thể nhận thấy bằng mắt thường.

Các xét nghiệm máu, X-quang, siêu âm ổ bụng,… ít được áp dụng, nhưng tùy từng tình hình cụ thể, các bác sỹ có thể chỉ định những phương pháp cận lâm sàng phù hợp, và thường sẽ sử dụng kết quả để chẩn đoán những vấn đề sức khỏe khác kèm theo, chứ không phải chỉ riêng táo bón.

Trẻ bị táo bón nên được khám ở cơ sở y tế nếu điều trị tại nhà không thành công

Thường thì táo bón có thể điều trị tại nhà bằng nhiều phương pháp

Thực tế, công cụ hữu ích nhất mà các bác sỹ có thể khai thác để chẩn đoán đó là tiền sử bệnh và chế độ sinh hoạt của trẻ. Các bậc cha mẹ cần lưu tâm điều này để cung cấp những thông tin chính xác và có giá trị cho chẩn đoán, bao gồm:

  • Cha mẹ bé dùng tiêu chuẩn gì để chẩn đoán táo bón cho trẻ tại nhà? Tình trạng này đã kéo dài bao lâu?
  • Kích cỡ khối phân, tính chất đoạn đầu và đoạn cuối của khối phân có giống nhau không.
  • Tần suất ị của trẻ là bao nhiêu.
  • Trẻ có gặp khó khăn hay đau đớn khi đi cầu không, và nếu có thì có máu trong phân hay không.
  • Trẻ có bị đau bụng không.
  • Trẻ có bị chán ăn, giảm cân hoặc chậm tăng cân không?
  • Trẻ có bị ị đùn bao giờ không?
  • Trẻ có sử dụng nhà vệ sinh khi ở trường không?
  • Các loại thuốc không cần kê đơn (có thể tự mua), các loại thuốc thảo mộc, hay bất cứ thứ thuốc nào mà trẻ đã dùng.
  • Chế độ ăn uống cụ thể của trẻ như thế nào.

Chăm sóc trẻ bị táo bón tại nhà

Một vài biện pháp đơn giản để cải thiện táo bón có thể được áp dụng tại nhà:

  • Hãy giúp trẻ biến việc đi vệ sinh thành một thói quen.
  • Cho chúng biết rằng “ị đùn chẳng có gì phải xấu hổ cả, hồi bé cha/mẹ cũng ị đùn”. Giúp trẻ giải tỏa tâm lý xấu hổ, căng thẳng là một khâu quan trọng.
  • Tận dụng phản xạ tự nhiên sau các bữa ăn: ở cả người lớn và trẻ em, ruột già sẽ nhận được tín hiệu làm sạch ruột sau khi ăn, vì thế hãy cho bé đi cầu sau bữa ăn khoảng 30 phút.
  • Hãy kiên nhẫn! Đôi khi trẻ cần thời gian lâu hơn một chút để hoàn thành việc đi cầu. Đừng thúc giục, đừng la mắng.
  • Cho trẻ ngồi bô thay vì ngồi trên bồn cầu của người lớn, hoặc đặt một chiếc ghế giúp trẻ tạo thành tư thế ngồi xổm, việc này giúp trực tràng không bị o ép và để phân được di chuyển dễ dàng hơn.
  • Thêm nước, sữa hoặc nước trái cây cho bé.
  • Tập cho trẻ thói quen ăn uống lành mạnh. Một chế độ ăn cân bằng với ngũ cốc nguyên hạt, trái cây và rau xanh phong phú, hạn chế đồ ngọt sẽ mang đến những điều kỳ diệu.

Tham khảo tại:

https://www.webmd.boots.com/children/guide/constipation-in-children

Xem thêm:

Cải thiện táo bón ở trẻ bằng men vi sinh

4 phương pháp trị táo bón kéo dài ở trẻ

 

Tags: , , ,