Muỗi là loài động vật truyền bệnh nguy hiểm, gây ra nhiều cái chết cho con người nhất trong số tất cả các loài động vật trong tự nhiên. Nhưng có bao giờ bạn tự hỏi “muỗi có thể truyền bệnh như sốt xuất huyết, sốt rét,… nhưng với HIV thì sao? Tại sao virus HIV không thể lây lan qua vết cắn của những con muỗi?”. Suckhoegiadinh365 sẽ trả lời câu hỏi này qua bài viết dưới đây.

Giới thiệu

Nguy cơ bệnh sốt xuất huyết đã tăng lên đáng kể từ những năm 1940. Có xu hướng này là do sự trao đổi du lịch giữa các vùng, quá trình đô thị hóa, tình trạng vệ sinh kém,… tạo điều kiện cho muỗi vằn – vector truyền bệnh chính của virus sốt xuất huyết sinh sôi và phát triển.

Muỗi vằn truyền bệnh sốt xuất huyết

Muỗi vằn là vật trung gian chính truyền bệnh sốt xuất huyết

Ngày nay, khoảng 40% dân số thế giới sống tại các vùng đất thuộc “vùng dịch” của sốt xuất huyết. Bản thân sốt xuất huyết không phải là một bệnh dễ lây, do virus không thể lây trực tiếp từ người sang người (qua tiếp xúc như virus cúm chẳng hạn), mà cần có sự tham gia của những vật trung gian truyền bệnh. Sốt xuất huyết là một bệnh dịch hầu như chỉ có ở các vùng nhiệt đới, gồm hơn 100 quốc gia thuộc châu Phi, châu Á, châu Mỹ, vùng Caribe và Thái Bình Dương.

Bệnh sốt xuất huyết lây lan như thế nào?

Virus Dengue, loại virus chủ yếu gây bệnh sốt xuất huyết, được truyền sang người qua vết cắn của muỗi vằn nhiễm virus.

Khi một con muỗi hút máu người có virus Dengue, virus sẽ nhân lên trong cơ thể muỗi, di chuyển đến tuyến nước bọt của chúng. Khi những con muỗi này hút máu người khỏe mạnh, chúng đồng thời bơm nước bọt của mình qua da người bị cắn nhằm mục đích gây tê và ngăn máu đông lại, nhưng cũng đồng thời truyền virus sang người họ.

Khoảng 5 ngày sau khi bị muỗi nhiễm bệnh cắn, các triệu chứng của sốt xuất huyết bắt đầu xuất hiện, có thể kéo dài trong 1 tuần hoặc lâu hơn.

Các bệnh do muỗi truyền

Bệnh sốt xuất huyết không thể lây trực tiếp mà phải có vector truyền bệnh

Có phải loài muỗi nào cũng có thể truyền bệnh sốt xuất huyết?

Chỉ có những loài muỗi thuộc chi Aedes, trong đó chủ yếu là loài muỗi vằn Aedes aegypti, có khả năng lan truyền virus sốt xuất huyết.

Những con muỗi này chỉ sống được ở những vùng nhiệt đới, nằm trong khoảng vĩ độ 35 độ Bắc tới 35 độ Nam, nơi có nhiệt độ mùa đông không lạnh hơn 10 độ C. Chúng cũng không sống được ở độ cao trên 1000m do những nơi này nhiệt độ lạnh hơn.

Sau khi muỗi hút máu người nhiễm virus Dengue, phải mất 8 đến 12 ngày thì virus mới “sẵn sàng” để truyền sang người. Sau khoảng thời gian này, con muỗi sẽ duy trì khả năng truyền bệnh cho đến suốt cuộc đời nó. Nghĩa là theo lý thuyết, muỗi vằn có thể tiếp tục truyền virus Dengue trong khoảng thời gian từ 3-4 tuần [1].

Tại sao muỗi không thể truyền virus HIV (gây bệnh AIDS)?

Có thể truyền bệnh sốt xuất huyết, sốt rét, virus Zika, viêm não Nhật Bản,… muỗi là loài gây ra nhiều cái chết nhất, hơn bất kỳ loài động vật nào khác trong tự nhiên.

Việc muỗi không thể truyền virus HIV liên quan đến cơ chế hút máu của chúng.

Miệng của muỗi gồm 6 phần, 4 trong số đó đảm nhận nhiệm vụ chọc xuyên da của con người, 2 ống còn lại 1 cái dùng để bơm nước bọt của muỗi vào vết cắn để máu không bị đông, và cái cuối cùng được dùng để hút máu. Điều đó có nghĩa là virus chỉ có thể được truyền qua vết cắn nếu chúng xuất hiện trong nước bọt của muỗi.

Khác với các loài virus thông thường, virus HIV cần gắn vào những tế bào T (một nhóm tế bào miễn dịch trong máu chúng ta) để xâm nhập và nhân lên. Do trong cơ thể muỗi không có tế bào T nên virus không có cách nào tái tạo, và bị hệ tiêu hóa của muỗi tiêu diệt hoàn toàn [2].

Cấu tạo miệng của muỗi vằn

Virus HIV bị tiêu diệt trong dạ dày muỗi, nên không thể nhân lên và gây bệnh

Trong khi đó, virus Dengue gây bệnh sốt xuất huyết, ký sinh trùng sốt rét gây bệnh sốt rét,… và nhiều tác nhân gây bệnh khác khi được hút vào dạ dày muỗi có thể nhân lên trong cơ thể chúng, di chuyển đến tuyến nước bọt và sau đó theo nước bọt được muỗi bơm vào vết cắn khi hút máu người khỏe mạnh.

Qua bài viết này, chúng ta có thể rút ra được một điều, đó là có nhiều bệnh nguy hiểm mà tác nhân là các loại ký sinh trùng và virus nhưng chúng lại không thể lây trực tiếp từ người sang người, mà cần những vật trung gian truyền bệnh. Hi vọng qua bài viết này, bạn đọc sẽ chú ý hơn trong việc mắc màn khi ngủ, kể cả ngủ lúc ban ngày, giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ lây nhiễm các bệnh do muỗi truyền.

Tham khảo tại:

[1]. https://www.nature.com/scitable/topicpage/dengue-transmission-22399758

[2]. https://www.nature.com/scitable/blog/viruses101/why_cant_mosquitos_transmit_hiv

Bài viết liên quan:

Sốt xuất huyết Dengue: nguyên nhân, điều trị và phòng bệnh

Sốt xuất huyết và cúm: làm sao để phân biệt?

 

Tags: , , , ,