Sốt xuất huyết Dengue là một bệnh gây ra bởi virus, dễ lây lan thành dịch và gây hậu quả nghiêm trọng ở nhiều nơi trên thế giới, đặc biệt là các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, nơi có môi trường thích hợp cho vector truyền bệnh là muỗi sinh sản và phát triển.

Ở giai đoạn khởi phát, sốt xuất huyết Dengue có những biểu hiện giống như bệnh cúm, vì vậy bệnh rất dễ bị bỏ qua và chỉ được phát hiện sau khi toàn phát với nhiều triệu chứng nặng nề, có thể nguy hiểm đến tính mạng.

Tỷ lệ sốt xuất huyết đã tăng gấp 30 lần trong 50 năm qua, với ước tính 50-100 triệu ca mỗi năm, xảy ra ở khoảng 100 quốc gia và vùng lãnh thổ thuộc vùng dịch, và một nửa dân số thế giới nằm trong vùng ảnh hưởng của dịch bệnh này.

Sốt xuất huyết do virus Dengue gây nên

Một nửa dân số toàn cầu nằm trong vùng dịch sốt xuất huyết Dengue

Đặc điểm của virus Dengue

Virus Dengue có 4 tuýp huyết thanh được đánh số từ 1 đến 4 (DEN-1, 2, 3, 4) thuộc chi Flavivirus, họ Flaviviridae. Trong đó kiểu gen “châu Á” của tuýp DEN-2 và DEN-3 thường liên quan đến các ca bệnh nặng kèm theo nhiễm trùng thứ phát.

Virus được truyền từ người sang người qua vector chính là loài muỗi vằn Aedes aegypti. Khi những con muỗi cái thuộc loài này hút máu người có virus, virus xâm nhập vào và nhân lên trong cơ thể muỗi, đồng thời di chuyển đến tuyến nước bọt của chúng. Muỗi sẽ tiết nước bọt để gây tê khi hút máu nên virus sẽ theo nước bọt xâm nhập vào cơ thể người và gây bệnh (đó là lý do tại sao virus Dengue có thể lây truyền qua muỗi còn virus HIV thì không).

Virus lưu thông trong máu người nhiễm trong 2-7 ngày, tương ứng với khoảng thời gian người bệnh có những cơn sốt. Bệnh nhân bị nhiễm virus có thể truyền sang người khác ngay sau khi những triệu chứng đầu tiên xuất hiện (trong khoảng 4-5 ngày, tối đa 12 ngày).

Một người nhiễm virus Dengue sau khi hồi phục có khả năng miễn nhiễm với virus thuộc tuýp đó, nhưng vẫn có thể bị nhiễm bệnh do 3 tuýp còn lại (virus Dengue có 4 tuýp khác nhau).

Virus Dengue có thể nhân lên bên trong cơ thể muỗi

Virus Dengue có thể tồn tại và nhân lên trong cơ thể muỗi

Các triệu chứng của sốt xuất huyết

Như đã nói ở phần đầu bài viết, sốt xuất huyết ở giai đoạn đầu phát triển các triệu chứng giống hệt như bệnh cúm. Nó còn được gọi là bệnh sốt “xương gãy” (break-bone), khả năng ảnh hưởng đến trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ và người lớn là như nhau, và đều có thể gây tử vong. Tuy nhiên, các đặc điểm lâm sàng của bệnh có sự thay đổi tùy vào tuổi của người mắc.

Một người nghi bị nhiễm sốt xuất huyết nếu sốt cao (từ 104 độ F, tương đương 40 độ C trở lên), kèm theo 2 trong số các triệu chứng sau:

  • Đau đầu dữ dội
  • Đau sau mắt
  • Nôn và buồn nôn
  • Sưng hạch ngoại vi, đặc biệt là hạch cổ
  • Đau cơ, khớp
  • Phát ban

Thời gian ủ bệnh từ 4-10 ngày sau khi bị muỗi cắn, và các triệu chứng thường kéo dài 2-7 ngày.

Triệu chứng sốt xuất huyết Dengue

Đau cơ và khớp, đau bụng, nôn,… là những triệu chứng điển hình của sốt xuất huyết Dengue

Sốt xuất huyết Dengue là một ca bệnh nặng nguy hiểm, có thể dẫn đến những biến chứng như rò rỉ huyết tương, tràn dịch, suy hô hấp, chảy máu nặng hoặc suy giảm chức năng đa phủ tạng. Các dấu hiệu cảnh báo bệnh diễn biến nặng thường xảy ra 3-7 ngày sau khi các triệu chứng đầu tiên xuất hiện, kèm theo giảm sốt (dưới 38 độ C), bao gồm:

  • Đau bụng nặng
  • Nôn mửa liên tục
  • Nhịp thở gấp
  • Chảy máu chân răng
  • Nôn ra máu (dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa)
  • Mệt mỏi, bồn chồn

24-48 giờ tiếp theo của giai đoạn biến chứng là giai đoạn nguy hiểm; sự chăm sóc y tế là cần thiết để tránh các biến chứng và làm giảm nguy cơ tử vong.

Điều trị sốt xuất huyết

Không có thuốc điều trị đặc hiệu dành cho sốt xuất huyết.

Bệnh nhân cần được chăm sóc y tế đặc biệt, nghỉ ngơi và luôn được tiếp đủ nước. Paracetamol có thể được dùng để giảm đau khớp và hạ sốt (tuyệt đối không dùng Aspirin hoặc Ibuprofen để hạ sốt cho trường hợp nghi sốt xuất huyết vì 2 loại thuốc này làm tăng nguy cơ chảy máu). Duy trì thể tích tuần hoàn, tránh mất nước và điện giải là chìa khóa quan trọng trong việc chăm sóc bệnh nhân sốt xuất huyết.

Phòng và kiểm soát bệnh sốt xuất huyết

Hiện tại, phương pháp dự phòng duy nhất và cũng hiệu quả nhất để kiểm soát và ngăn ngừa lây nhiễm virus Dengue là đề phòng muỗi – vector truyền bệnh chính.

Việc này tương đối đơn giản và mỗi gia đình đều có thể thực hiện được, bao gồm:

  • Quản lý nguồn nước: có nắp đậy các dụng cụ chứa nước như bể nước mưa, chum, vại chứa nước,… để muỗi không có chỗ đẻ trứng. Các bể nuôi sinh vật cảnh nên được thả cá diệt bọ gậy.
  • Luôn mắc màn khi ngủ, kể cả ban ngày.
  • Phun thuốc diệt muỗi diện rộng, hoặc tẩm màn bằng hóa chất diệt muỗi.
  • Vệ sinh môi trường xung quanh khu dân cư, loại bỏ các hốc chứa nước như lốp xe, hốc cây, chai lọ vỡ,…
  • Có thể “bẫy” muỗi bằng cách tạo môi trường đẻ trứng cho muỗi (như chậu nước sạch chẳng hạn), sau khi thấy bọ gậy nở thì đổ nước đi.
  • Khi có người nghi bị sốt xuất huyết thì phải được chăm sóc trong màn, để tránh muỗi đốt người bệnh và truyền bệnh sang người khác.
  • Chia sẻ kiến thức và nâng cao ý thức phòng chống sốt xuất huyết trong cộng đồng.

Phun hóa chất diệt muỗi

Phun hóa chất diệt muỗi vào mùa dịch là cách hiệu quả để phòng chống sốt xuất huyết Dengue

Mặc dù bệnh sốt xuất huyết có thể xảy ra quanh năm, nhưng dịch bệnh thường bùng phát vào mùa mưa (tháng 5 đến tháng 11 hàng năm), vì vậy, việc tăng cường công tác phòng bệnh nên được áp dụng triệt để trong thời gian này để làm giảm nguy cơ bùng phát dịch.

Tham khảo tại: http://www.who.int/denguecontrol/disease/en/

Xem thêm: Biện pháp phòng tránh sốt xuất huyết ở trẻ

 

Tags: , , , ,