Quai bị là bệnh nhiễm trùng của những tuyến nước bọt bởi siêu vi trùng paramyxovirus tạo nên. Đây là bệnh lành tính tuy nhiên có thể lây lan rất cao. Tại những nước đang phát triển như Việt Nam, hầu hết người trưởng thành đã từng mắc bệnh. Khi không được chủng ngừa, đa số trẻ khi tiếp xúc với cộng đồng sẽ mắc bệnh.
Bệnh hay xuất hiện vào mùa đông xuân. Tại miền Nam, bệnh hay có mặt từ tháng 10 kéo dài đến tháng 6 năm sau và cao điểm từ tháng 12 đến tháng 3-4. Độ tuổi mắc bệnh thường là thời điểm các bé bắt đầu đi học (tầm khoảng 3-5 tuổi), tiếp xúc với khu vực nhà trẻ, mẫu giáo, tiểu học.
-Cơ chế lây lan của quai bị

benh-quai-bi-o-tre-em-1

Mùa đông xuân là mùa bệnh quai bị diễn ra nhiều nhất. Quai bị do virus paramyxovirus tạo nên. Bệnh quai bị (còn được gọi là bệnh viêm tuyến mang tai dịch tễ hoặc viêm tuyến mang tai bởi virus quai bị) là một bệnh truyền nhiễm cấp tính, lây trực tiếp bằng đường hô hấp, hoặc hình thành dịch trong trẻ em, thanh thiếu niên bởi virus quai bị gây nên.
Biểu hiện lâm sàng hay gặp nhất là viêm tuyến nước bọt mang tai không hóa mủ. Là một bệnh truyền nhiễm, hay diễn ra vào mùa đông – xuân. Lây trực tiếp khi gần bệnh nhân nói, ho hay hắt hơi.
Chuyện lây qua đường phân và nước tiểu hiện vẫn chưa được xác nhận mặc cho virus quai bị có thể tồn tại trong nước tiểu khoảng 2-3 tuần. Lúc bị nhiễm bệnh, virus nhân lên trong khoang tỵ hầu và hạch bạch huyết. Virus tăng cao trong huyết thanh khoảng 12-15 ngày sau nhiễm và lan đến những cơ quan khác. Sẽ bị lây từ 6 ngày trước cơn toàn phát sưng tuyến mang tai cho đến 2 tuần sau khi có triệu chứng bệnh lý.
Bệnh có đặc điểm là dịch tễ rõ ràng, hay phát vào mùa xuân, đặc biệt là trong khoảng thời gian tháng 4 và tháng 5, trong những môi trường tập thể như trường học, nhà trẻ. Tuổi nào cũng có khả năng bị bệnh quai bị, vấn đề mắc bệnh ở nam cao hơn nữ.
Nhưng ít gặp quai bị ở trẻ dưới 2 tuổi mặc cho trẻ chỉ được bảo vệ trong 6 tháng đầu khi mẹ đã từng mắc bệnh quai bị. Sau 2 tuổi, tần suất bệnh tăng dần, cao nhất là ở lứa tuổi 10-19. Sau khoảng thời gian tiếp xúc với virus quai bị khoảng 14-24 ngày, người bệnh sẽ thấy khó chịu, ăn kém, sốt, đôi khi rét, đau họng và đau góc hàm. Tuyến mang tai sưng to dần trong khoảng 3 ngày rồi giảm sưng dần trong khoảng 1 tuần.

benh-quai-bi-o-tre-em-2
Tuyến mang tai có thể sưng 1 bên hay 2 bên. Khi sưng cả 2 bên thì 2 tuyến có thể không sưng cùng lúc, tuyến 2 dần dần sưng lúc mà tuyến 1 đã giảm sưng. Khu vực bị sưng hay lan tứi phần má, dưới hàm, đẩy tai lên trên và ra ngoài; có khi lan đến ngực gây phù trước xương ức.
Người bệnh có thể thấy đau ở vùng tuyến bị sưng tuy nhiên phần da trên vùng sưng không nóng và không sung huyết, ngược với những trường hợp viêm tuyến mang tai do vi khuẩn. Lỗ ống Stenon ở niêm mạc má 2 bên sưng đỏ, có khi có giả mạc. Khi mắc bệnh sẽ có cảm giác khó nói, khó nuốt, đôi khi phù thanh môn gây khó thở phải mở khí quản. Thời gian biểu hiện bệnh lý khoảng 10 ngày.
Nhưng có khoảng 25% người bị nhiễm virus quai bị mà không có biểu hiện bệnh lý rõ rệt, đây là các đối tượng có khả năng truyền bệnh mà người xung quanh không nhận biết. Bệnh quai bị gây miễn dịch bền vững khi đã mắc bệnh dù sưng 1 hoặc là 2 bên tuyến mang tai nên ít khi bị quai bị lần 2.
-Biến chứng của quai bị
Bệnh quai bị hay có ít biến chứng. Khi có, hầu hết những biến chứng cũng lành tính, sẽ khỏi khi được theo dõi và điều trị đúng, rất ít khi gây tử vong.
Biến chứng hay thấy nhất là viêm màng não. Đây là biến chứng lành tính, xuất hiện lúc những triệu chứng sưng vùng mang tai đang giảm dần, trẻ sẽ đau đầu nhiều hơn, nôn ói, mệt mỏi. Khi đi khám có khả năng sẽ thấy cổ cứng, gập đầu khó khăn, cằm không thể gập xuống ngực được.
Một biến chứng khác gây lo lắng cho phụ huynh là viêm tinh hoàn ở bé trai hoặc viêm buồng trứng ở trẻ gái. Đây là biến chứng hay xảy ra ở tuổi dậy thì (hơn 7 tuổi). Viêm buồng trứng thường hiếm gặp hơn viêm tinh hoàn. Biến chứng xuất hiện lúc triệu chứng sưng vùng mang tai đã giảm. Các bé trai sẽ sốt cao, đau đầu nhiều và nhất là triệu chứng đau nhiều ở vùng bìu (nơi chứa tinh hoàn), có thể một hay hai bên. Đây là biến chứng cần điều trị đúng và nhanh chóng để tránh di chứng vô sinh sau này. Đối với trẻ gái, biến chứng viêm buồng trứng sẽ dấu hiệu là đau bụng nhiều và cần được siêu âm để chẩn đoán.
Ngoài 2 biến chứng trên còn có nhiều biến chứng khác như viêm tụy cấp, viêm não, viêm cơ tim tuy nhiên rất ít khi gặp. Chúc các bạn có những phương pháp chăm sóc sức khỏe gia đình tốt nhất.